چکیده :
خانواده
های عادی از قابلیت برقراری و حفظ ثبات در خانواده یا نظم بخشی درونی
خانواده – که در اصطلاح علمی به آن هوموستازی گفته می شود – برخوردار
هستند. اما زمانی که پای اعتیاد به دورن خانواده باز می شود، آنها دیگر نمی
توانند مثل گذشته مسائل خود را سر و سامان دهند و در نتیجه نحوه برخورد
آنها با مسائل و مشکلات عاطفی به شدت تغییر می کند. خانواده به عنوان یک
نهاد، معمولاً تلاش می کند تا در درون خود تعادل و توازن ایجاد کند، اما در
خانواده ای که یکی از اعضای آن معتاد است، این توازن و تعادل برهم می
خورد. فرد معتاد به خاطر مسائل و مشکلاتی که هم برای خود و هم برای اعضای
خانواده اش ایجاد می کند، باعث می شود تا زندگی همه اعضای خانواده حالت غیر
عادی پیدا کند. اعضای خانواده معتاد تلاش می کنند تا واقعیت زندگیشان را
از خودشان، از فرزندانشان و از بستگان و اطرافیانشان مخفی نگه دارند. با
آشفته شدن و بهم ریختن نظم زندگی خانوادگی، اعتماد و باور اعضای خانواده از
بین می رود و آنها دیگر نمی توانند پیش بینی کنند که با چه حوادث و
رویدادهایی روبرو خواهند شد. در این خانواده ها به حرف ها و وعده های هیچکس
نمی توان اعتماد کرد و کسانی که اعضای خانواده برای برخورداری از ثبات و
آرامش باید به آنها تکیه کنند، رفتاری در پیش می گیرند که ارزش و اعتباری
ندارد. در چنین خانواده هائی دانش آموزان و بزرگسالان نمی دانند که به چه
کسی می توانند اعتماد کنند. با پیشرفت و شدیدتری شدن بیماری اعتیاد، اعضای
خانواده فرد معتاد نیز الگوهای رفتاری خاصی در پیش می گیرند و همین رفتارها
به تدریج باعث آشفتگی و ناکارآمدی بیشتر می شود. در این گونه خانواده ها
معمولاً دانش آموزان به حال خود رها شده و مجبور می شوند تا خودشان گلیم
خود را از آب بیرون بکشند و مشکلاتشان را حل کنند. در چنین خانواده ای هر
کس که بخواهد به طور علنی با بیماری اعتیاد مقابله و مبارزه کند به عنوان
خائن محسوب می شود. اینجانب زهره شارخی در اقدام پژوهی حاضر سعی دارم آرامش
خاطر یکی از دانش آموزان پایه سوم را به نام هستی که از مشکل اعتیاد پدر و
در شرف طلاق بودن والدین برخوردار است شکوفا ساخته و استرس و اضطراب را در
او کاهش دهم؟
مقدمه:
•زندگی کردن در خانواده هایی که با مشکل اعتیاد روبرو هستند اغلب بسیار
دشواراست و به همین علت در خانواده های آسیب دیده از اعتیاد، افراد با
انواع مشکلات عاطفی، روحی، روانی و اختلال های رفتاری روبرو می شوند.
بیماری اعتیاد، اعضای خانواده فرد معتادرا تحت فشارهای عصبی غیر عادی قرار
می دهد. بر اثر اقدامات و رفتارهای ترسناک و غیر منتظره – که از ویژگی های
زندگی با یک فرد معتاد است – روند معمولی زندگی در این خانواده ها مختل می
شود. آنچه که در باره خانواده معتادان گفته می شود با آنچه که حقیقتا آنها
به چشم خود می بینید و تجربه می کنند متفاوت بوده و با نگاهی دقیق تر متوجه
می شویم که درون زندگی خانواده معتاد با بیرون آن تفاوت بسیار دارد. فرد
معتاد یا اعضای خانواده او برای حفظ شالوده و بنیان خانواده ای که به تدریج
در حال از هم پاشیده شدن است، ممکن است مسائل را وارونه جلوه دهند، صحنه
سازی کنند و یا حتی وجود اعتیاد و مشکلات ناشی از آن در خانواده خود را
انکار کنند. همه ابعاد زندگی خانوادگی بر اثر مبتلا شدن یک یا چند عضو
خانواده به بیماری اعتیاد با مشکل روبرو شده و اعضای خانواده به تدریج
کنترل اوضاع را از دست می دهند. بر اثر انکار کردن مصائب و مشکلات ناشی از
اعتیاد، مسائل جزئی و پیش پا افتاده مهم جلوه می کنند و مسائل مهم و جدی کم
اهمیت و ناچیز شمرده می شوند و بدین ترتیب کنترل مشکلات از دست اعضای
خانواده خارج می شود.
•حضور
در محیط آشفته و خطرناکی که زندگی خانواده معتادان را دربر گرفته است، باعث
می شود تا احساس نیاز و وابستگی دانش آموزان به والدین خود؛ با ترس و
نگرانی همراه باشددانش آموزان خانواده های معتاد در دوران جوانی ممکن است
با هیجانات و احساسات شدید روحی روانی روبرو شده و به علت عدم برخورداری از
حمایت و تربیت مناسب خانوادگی نتوانند این مسائل و مشکلات روانی را درک و
آنها را حل و فصل کنند؛ در نتیجه معمولا نوجوانی که در یک خانواده معتاد
پرورش یافته است رفتارهای تدافعی شدیدی از جمله: نادیده گرفتن احساسات خود،
انکار وجود مشکلات، مقصر دانستن دیگران، توجیه کردن و منطقی جلوه دادن
مشکلات، روشنفکر نمائی، کنترل شدید، انزوا طلبی و گوشه گیری، ظاهر سازی یا
خوددرمانی با هدف کنترل آشفتگی درونی را در پیش می گیرد
رسیدن
به اهداف آموزشی که مدارس به عنوان هدف اساسی خود به آنها توجه دارند
مستلزم تأمین بهداشت روانی دانش آموزان است. تحقیقات متعدد نشان می دهند
که سلامت روانی دانش آموزان با پیشرفت تحصیلی آنها ارتباط دارد و دانش
آموزانی که به نحوی از مشکلات روانی یا از نبود بهداشت روانی مناسب رنج می
برند، اغلب با افت تحصیلی مواجه هستند. بنابراین ضروری به نظر می رسد جهت
تأمین شرایط مناسب برای نیل به اهداف آموزشی، تربیتی و تضمین سلامت افراد
جامعه در سنین مختلف، عوامل بازدارنده آن را مورد بررسی قرار داد.
